Home » De prijs van een sigaret: hoe de regering de deur op een kier zet voor goedkope roltabak

De prijs van een sigaret: hoe de regering de deur op een kier zet voor goedkope roltabak

  • by
Want to do a random act of kindness? Share this post.

Edit: De regering heeft enkele weken na dit bericht de taksencompositie op tabak/sigaretten gewijzigd. Die wijzigingen maken een einde aan de bevindingen bevindingen in dit blogbericht.

Rokers brachten de schatkist in 2016 3,086 miljard euro op. Dat is een smak geld, maar toch 151 miljoen minder dan verwacht. Bij elk gat in de begroting lijken rokers deels het antwoord te zijn op “Wie gaat er dat hier betalen?”. Maar de tabaksfederatie wijst erop dat de limieten bereikt zijn1. Het zou wel eens kunnen dat een verdere verhoging zelf voor minder inkomsten zou zorgen. Economen hebben daar mooie theorieën voor, maar simpelweg uitgelegd is het verdomd duur geworden om rook de lucht in te blazen. Hoe duur? Dat lees je hier.

In 2014, naar aanloop van de verkiezingen, was de ‘tax shift‘ niet uit het nieuws weg te slaan. Lasten op arbeid en de vennootschapsbelasting zouden verlagen, elders zouden ze verhogen. De verschillende partijen waren het er alleen niet eens over waar dat moest gebeuren. Vervuiling? (inkomsten uit) Kapitaal? Rekeningrijden? Weinig van dat alles. Vooral de roker was de pineut! Tussen 2015 en 2020 zouden de accijnzen op roken jaarlijks een ferme sprong maken. En ook de shagroker kwam in het vizier want ook de accijnzen op roltabak zouden stijgen.

Het is ondertussen 2017. We zijn bijna halverwege. Tijd voor een tussenstand.

Heb je een (v)uurtje voor mij?

Hoe belastingen geheven worden op tabaksconsumptie, dat is niet eenvoudig en is doorheen de laatste 20 jaar nogal geëvolueerd. In het Belgisch Staatsblad kan je met enig doorzettingsvermogen en geduld de wetteksten terugvinden waarin de accijnzen vastgelegd worden. Maar bespaar jezelf het opzoekwerk en lees gerust verder.

Via vijf verschillende taksen verdient de overheid aan een verkochte sigaret.

De eerste twee zijn de specifieke accijns en de bijzondere specifieke accijns. Ze worden opgelegd als vaste accijns en zijn onafhankelijk van de de basisprijs. Voor een Winston en een Marlboro betaal je dus evenveel aan specifieke accijnzen. Waarom er twee van bestaan? Geen idee. Maar het lijkt historisch gegroeid. De specifieke accijns bedraagt voor filtersigaretten momenteel € 6,89 per duizend sigaretten. De bijzonder specifieke accijns bedraagt momenteel € 35,79 per duizend sigaretten. Het is deze laatste accijns waar de huidige regering momenteel op in zet.

De volgende zijn de  ad valorem en de bijzondere ad valorem accijnzen. Die worden geheven over de kleinhandelsprijs, dat is de prijs die op het zegeltje van een pakje sigaretten staat. Op een sigaret van een luxemerk betaal je dus meer ad valorem accijnzen dan op pakweg een fortuna. De ad valorem accijns voor sigaretten bedraagt 45,84%. De bijzondere ad valorem accijns staat sinds 2015 op nul.

Tot slot is er de BTW, die wordt geheven over de basisprijs opgeteld met de specifieke accijnzen. Net zoals bij vele andere niet-noodzakelijke goederen bedraagt de BTW 21%.

Voor een pakje Marlboro van 6,00 euro maak je bijgevolg 4,12 euro (of 69.75%) over aan de Belgische schatkist2. Wie elke dag een pakje sigaretten de lucht in blaast is dus niet alleen jaarlijks 2190 euro lichter, maar helpt er ook de begroting 1503,8 euro mee op vooruit. Als elke burger 10.000 pakjes sigaretten koopt dan is de staatsschuld van 450 miljard euro verdwenen. Dampen maar!

Pakje sigaretten

Roken als een schouwpijp

“Als je rookt als een schouwpijp, drinkt als een tempelier, als een razende rondrijdt met je dieselwagen, en tussendoor ook een esthetische ingreep laat doen, dan zal je onze maatregelen inderdaad voelen.” verkondigde Minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) in 2015. De felbesproken tax shift zou de lasten verschuiven naar vervuilende en ongezonde producten, waaronder tabakswaren.

Momenteel kost een pakje Marlboro van 19 sigaretten ongeveer 6 euro. Omdat het ministerie van financiën voor elk product en productcategorie maandelijks een prijsindex opstelt kunnen we berekenen hoe de prijs van een gemiddeld pakje sigaretten evolueerde tussen 2006 en 2017. Als we deze index op ons pakje Marlboro toepassen kunnen we ongeveer inschatten hoeveel het kostte de laatste tien jaar.  Op basis van de data tussen 2012 en 2016 kunnen we ook een ruwe voorspelling maken over de basisprijs in de toekomst. Ten slotte kunnen we aan de hand van de wetgeving, terug te vinden in het Staatsblad, berekenen hoeveel taksen over die prijs geheven werd/wordt. Dat geeft ons de volgende inzichten.

Pakje sigaretten met ad valorem en specifieke accijnzen

  • Een doorsnee pakje sigaretten evolueerde van iets minder dan 4,00 euro in 2006 naar 6,00 euro in 2017.
  • Als de tabaksindustrie zijn prijsstrategie niet aanpast en de regering haar huidige plannen niet wijzigt3 zal een pakje sigaretten in 2020 waarschijnlijk 6,70 euro kosten.
  • Tussen 2010 en 2015 steeg een pakje sigaretten gemiddeld met 0,16 euro per jaar. Als de regering haar huidige plannen voor de accijnzen niet wijzigt zal een pakje sigaretten tussen 2015 en 2020 gemiddeld met 0.26 euro per jaar stijgen.

Dat valt al bij al nog mee, niet? De prijs van een pakje sigaretten stijgt een stuk sneller dan voordien (dat zie je aan de witte lijnen), maar van een echt schokeffect is geen sprake. Dat beeld verandert echter als we naar het laagste marktsegmenten van sigaretten kijken. Sinds 2012 legt de overheid minimum aan accijnzen op. Een pakje sigaretten moet vandaag verplicht minstens 3,20 euro aan accijnzen opleveren. Het was dit minimumbedrag per pakje dat in 2015 met 70 eurocent verhoogde, waardoor vooral de minimumprijzen en bijgevolg de sigaretten in de laagste prijscategorie de grootste schok incasseerden.

Goedkope sigaretten met ad valorem en specifieke accijnzen

Een pakje sigaretten moet vandaag minstens 5,21 euro kosten om die vereiste minimumaccijns op te halen. Tegen 2020 zal de minimumprijs 5.84 euro zijn. De kans wordt dan echt klein om nog een pakje sigaretten te versieren dat minder kost dan 6 euro.

Roltabak: deur op een kier voor goedkoop roken

Voor wie sigaretten te duur werden was er altijd roltabak. Best wel stoer, een ware kunst en een pak goedkoper. Terwijl legislatuur na legislatuur de accijnzen op filtersigaretten omhoog gingen, bleven de accijnzen op roltabak al bij al beperkt, en werd roltabak al bij al gespaard van grote prijssprongen. Het is pas vanaf 2012 – toen ook voor tabak strikte minimumprijzen opgelegd werden – dat de prijs van een gerolde sigaret sterker stijgt dan de prijs van een sigaret. En ook met de tax shift van de Regering-Michel gaan de roltabakprijzen verder de hoogte in.

Prijzen roltabak met ad valorem en specifieke accijnzen

  • Het is pas sinds 2012 dat de prijzen van roltabak zijn beginnen stijgen. Voor een pakje Lucky Strike roltabak dat vandaag 7,10 euro kost, betaalde je vijf jaar geleden ongeveer 4,60 euro (toen nog verkocht onder het merk Belgam).
  • Onder de voorwaarde dat het beleid niet wijzigt en de basisprijzen, gezet door de tabaksindustrie, even hard stijgen als de laatste vijf jaar zal een pakje roltabak van 50 gram in het jaar 2020 meer dan 9,00 euro kosten.

Maar er is meer aan de hand. Er zit namelijk een (bewuste?) denkfout in de toekomstige heffing. Omdat de regering vooral inzet op specifieke accijnzen en niet de ad valorem accijnzen verhoogt is het best mogelijk dat de prijzen van roltabak vrij stabiel blijven. Tabaksproducenten kunnen namelijk de sterke stijging van de bijzondere specifieke accijns counteren door de basisprijs van roltabak te verlagen. En dat minstens tot 2020.

Minimumprijzen tabak tot 2020

Zuiver theoretisch kunnen de tabaksproducten de kleinhandelsprijs zodanig beïnvloeden dat de prijs zelf zou dalen. Zo een vaart zal het waarschijnlijk niet lopen. Maar als de berekeningen in dit blogbericht juist zijn dan is de basisprijs van roltabak reeds enkele centen verlaagd of ten minste bevroren (2,53 euro in december 2016 tegenover 2,56 euro 12 maanden daarvoor). Op deze manier laat de regering de deur toch nog op een kier voor goedkope(re) tabaksconsumptie – naast smokkel en zelfkweek – en zou de accijnsdoelstelling van Minister Van Overtveldt kunnen botsen met de gezondheidsdoelstelling van Minister De Block.

R Code & dataset hier.
Een rekenfout gezien? Dat kan! Een andere mening? Dat kan! Maar bediscussieer het hier.


  1. De tabakslobby probeert sinds jaar en dag de lasten op tabak laag te houden. Niks nieuw dus. 
  2. Er is momenteel sprake om de accijnzen te verlagen omdat dit meer zou kunnen opbrengen. Hierover meer in het volgende blogbericht. 
  3. Meer over de heffingen op tabak kan je lezen in deze handige bundel van Smoke Free Partnership
Want to do a random act of kindness? Share this post.