Home » De kleptoconomie genaamd ‘het internet’

De kleptoconomie genaamd ‘het internet’

  • by
Want to do a random act of kindness? Share this post.
“Er komt een man uit Destelbergen — latitude 51.0561 en longitude 3.7988 — langs. Z’n naam weet ik niet. Maar we zullen ‘m 3803cf92-07ec-46b0-b614-662ae4212266 noemen. Hij heeft liever niet dat we ‘m volgen. Maar ja, hij ziet me niet. Ja, een PC gebruikt ‘ie. Nee, geen telefoon. Nog nooit gezien hier. Gebruikt Google Chrome versie 64.0.3282.140, met resolutie 2560 op 1080, een joekel van een ultrawide screen. Keukenmateriaal ja… soepmixers. Ik denk een staafmixer. Bingo, 16 seconden keek hij ernaar. Ik denk dat ik weet wat ‘ie wil. Dat vergeet ik nooit.”

Er worden zettabytes aan data opgeslaan om onder de belofte van een beter internet: een “gepersonaliseerde ervaring”. In veel gevallen staat dat gelijk aan het force-feeden van bewegende prentjes van bedrijven die je troep willen aansmeren waarvan er 3%-punt meer kans is dat je het zal kopen. Over kanonnen en muggen.

In zijn boek ‘Internet is niet het antwoord’ maakt Andrew Keen de vergelijking met de Stasi, de Oost-Duitse geheime politie. Aan het hoofd ervan: Erich Mielke, “een twintigste-eeuwse informatiedief die Oost-Duitsland heeft veranderd in een datakleptocratie.” Echter, “het kwam nooit bij hem op dat miljarden mensen hun meest persoonlijke gegevens uit vrije wil uit handen zouden kunnen geven.”

Het is waar. Iedereen mag gerust weten dat jij of ik een nieuwe staafmixer zoeken. Maar het kan wel eens vervelend worden als je bank te weten komt dat je een tijdlang informatie zocht over borstreconstructies. Kanker gehad: dat wordt een dure hypotheeklening.

Zolang we maar gezond zijn

Ver gezocht? Aan de Universiteit van Toronto werd onlangs een onderzoek gedaan naar het datagebruik van zogenaamde ‘gezondsheidsapps’. Gratis, dacht je? Natuurlijk: jij bent het product, jouw gedrag wordt verkocht. De auteurs publiceerden deze week hun paper en schrijven:

This image has an empty alt attribute; its file name is Capture.jpg

Ik nodig je uit om rond te surfen op websites zoals gezond.be of gezondheid.be. Het zijn eigenlijk grote data- en advertentiemachines om je over-the-counter pillen en zalfjes aan te smeren. Elke artikel is getagged met de onderwerpen waarover het artikel gaat (i.e. metadata), zodat dit netjes kan doorgestuurd worden naar mediapartners. Bij health.com gaan ze nog een stapje verder. Daar wordt zelfs niet meer de moeite gedaan om hun inhoud van metadata te voorzien. Een algoritme scant elk paragraafje en elke foto om in te schatten waarover het gaat — of waar jij naar kijkt.

Het moderne internet: een datakleptoconomie waar alles gratis lijkt te zijn.

Gelukkig is er GDPR?

Ik wou de proef op de som nemen. Hoe is het gesteld met de Vlaamse commerciële, staats- en onafhankelijke media? Daarvoor selecteerde ik enkele populaire websites en opende ik ze in Edge — de browser van Microsoft — terwijl ik al het verkeer in dat venster registreerde met Telerik Fiddler. Dat was toch even schrikken.

This image has an empty alt attribute; its file name is graph-1024x749.jpg
In de bovenstaande grafiek wordt weergegeven hoeveel externe domeinnamen worden aangesproken elke keer als je een pagina bekijkt van één van deze websites na het accepteren van de privacyvoorwaarden — niet alle domeinnamen, enkel diegenen die geassocieerd worden met advertentietechnologieën en trackers.

Het is slechts een heel beperkte set van websites. Maar ook in Vlaanderen zie je een pak websites waarbij een datapunt over jouw surfgedrag met meer dan 50 partijen wordt gedeeld. Voetbalnieuws spande in mijn set de kroon met 69 domeinnamen. En dat valt al bij al nog mee. Op websites van Britse tabloids loopt het aantal verschillende domeinnamen waarmee verbonden wordt op tot in de honderden.

Over welke data gaat het dan? Mijn IP-adres — daarmee kan je me min of meer identificeren — mijn gemeente, mijn toestel, mijn resolutie, mijn browser, mijn besturingssysteem en uiteraard: mijn surfgedrag.

Tevens is privacy maar één aspect van het verhaal. Het is namelijk zo dat als ik al die trackers blokkeer, een webpagina tot 5 keer sneller laadt. In de context van ‘vlug eens iets opzoeken’ kan 2 seconden of 10 seconden het verschil maken. Niettemin zorgt al dat onnodige webverkeer er ook nog eens voor dat je sneller aan je bandbreedtelimieten bij jouw internet provider komt.

In dit klein experimentje zit ook nog een politiek vraagstukje verbonden: behoort het tot de taak van de openbare omroep om data te delen met derden? Volgens de privacyverklaring is hun mediapartner Pebblemedia, maar die werkt dan weer samen met een paar dozijn andere partners. Tevens staan op VRT NWS alle cookies by default uitgeschakeld. Op Sporza is dat niet het geval.

Tot slot wordt er ook zelden de keuze gelaten om bepaalde informatie niet te delen of cookies te weigeren die identificatie mogelijk maken. Dit is nochtans in strijd met de privacyrichtlijnen van de Europese Unie — waaronder (de) GDPR. Dat was bijvoorbeeld het geval bij De Morgen. Zij zijn ook best creatief met de beschrijving van hun gebruikte cookies. Zo wordt Sourcepoint omschreven als een ‘adblocking tool’. Het is echter zo dat deze technologie De Morgen juist toelaat om gebruikers van adblockers bepaalde delen van de website te ontzeggen.

Op te lossen met een vingerknip

Voor alle duidelijkheid: ik heb absoluut niets tegen bedrijven die mijn data verzamelen. Integendeel. Google levert geweldige producten in ruil voor het blootgeven van je gedrag. En winkels zoals Coolblue zorgen voor een uitstekende gebruikerservaring en persoonlijke service zowel online als in de winkel. Voor wat hoort wat. Mijn gegevens de wereld rondsturen om mijn internetervaring met factor vijf te vertragen en vol te kladden met bewegende prentjes: neen, bedankt. Wat kan je doen? Wel het is eigenlijk héél simpel:
  • Google heeft een enorme datahonger. Ik controleer graag zelf wat ik met hen deel. Daarom: stop met Google Chrome te gebruiken en schakel over op Mozilla Firefox. De browser volgt ITP2.1 en blokkeert heel wat requests out of the box. Firefox is ook beschikbaar voor jouw mobiel toestel!
  • Installeer uBlock Origin als Firefox extensie.
  • En gooi daar bovenop nog eens Privacy Badger
  • Voor de die-hards: werk met een VPN.

Bovenaan dit artikel staat een persoon die de telefoonleidingen afluisterde in Oost-Duitsland afgebeeld. Er hoort een citaat bij dat als analogie kan dienen: “De banden ruisen, de leiding knispert, de Stasi-man luistert mee.”
Want to do a random act of kindness? Share this post.